Αξιοθέατα

Ληνός

Η Κύπρος ήταν γνωστή από την αρχαιότητα για τα αμπέλια και την κατασκευή καλών κρασιών. Τρανό παράδειγμα αποτελεί το Όμοδος που από τα πανάρχαια χρόνια είναι φημισμένο για τα εκλεκτά σταφύλια του και τα εύγεστα κρασιά του. Σύμφωνα με την παράδοση το εξαιρετικής ποιότητας μοσχάτο κρασί του Αφάμη, που πήρε το όνομα από το βουνό που βρίσκεται στα ανατολικά του χωριού, έδωσε την αφορμή, ώστε ο μέθυσος Σουλτάνος Σελήμ Β’ να κατακτήσει το νησί για να έχει δικό του αυτό το περίφημο κρασί. Το γεγονός, ότι η κατασκευή παραδοσιακού κρασιού ήταν γνωστή στο Όμοδος από αρχαιοτάτων χρόνων μαρτυρείται και από το μεσαιωνικό Λινό Ομόδους.

Στην παλιά εποχή, σαν τεχνικό μέσο για το στύψιμο των σταφυλιών, για παραγωγή κρασιού, χρησιμοποιούσαν το Ληνό (Πατητήρι σταφυλιών).

Ο Ληνός βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού Ομόδους και έχει είσοδο κατασκευασμένη από οξυκόρυφη σκαλιστή καμάρα, παρόμοιο εκείνων του Μοναστηριού. Στεγάζεται σε στενόμακρο, πετρόκτιστο δωμάτιο, που έχει μήκος περίπου 13 μέτρα και πλάτος 5 ½ μέτρα, με επίπεδη στέγη κατασκευασμένη από δώμα. Το πάτωμα του Ληνού είναι πλακόστρωτο. Στο εσωτερικό και πάνω από την είσοδο είναι διαμορφωμένο ξύλινο πατάρι (σέντε). Στη βόρεια πλευρά (δεξιά του θεατή) είναι τοποθετημένη μια σειρά από πιθάρια, ενώ στη νότια πλευρά (αριστερά του θεατή), είναι τοποθετημένα πιθάρια και δάνη. Ανάμεσα τους βρίσκεται ένα καζάνι παλιού τύπου, κτισμένο από πέτρα και τούβλα. Κατά μήκος του δωματίου, στο ενδιάμεσο των σειρών από πιθάρια, βρίσκεται ο μηχανισμός του στεμφυλοπιεστηρίου.

Στο πίσω μέρος του Ληνού, σε ύψος ένα μέτρο περίπου από το πάτωμα, βρίσκεται το «τζυάθος», χώρος όπου απλώνονταν παλιά τα σταφύλια και σε μεταγενέστερο στάδιο τα τσίπουρα (στέμφυλα). Οι εσωτερικές πλευρές του «τζυάθους» είναι επιχρισμένες με γύψο.

Μετά το πάτημα των σταφυλιών στη δάνη ή πιο ύστερα μετά το άλεσμα των σταφυλιών με αλέστρα, τα τσίπουρα τοποθετούνται στα πιθάρια για ζύμωση. (Κατά τη διάρκει της ζύμωσης τα τσίπουρα κρατούνται πάντοτε βυθισμένα μέσα στα πυθάρια, γιατί αν έλθουν στην επιφάνεια και μείνουν εκτεθειμένα, υπάρχει κίνδυνος να μολυνθούν με αποτέλεσμα να ξυνίσει το κρασί. Γι’ αυτό στην επιφάνεια του μούστου στο πιθάρι μπαίνει «μαζίν» και πάνω από αυτό σταυρωτά σανίδια με μια πέτρα καθαρή που κρατά τα τσίπουρα βυθισμένα). Μετά τη ζήμωση που διαρκεί 16 – 25 μέρες, το κρασί τοποθετείται σε άλλα αδειανά πιθάρια, ενώ τα τσίπουρα μπαίνουν από τα πιθάρια στο «τζυάθος» για να πιεστούν, ώστε να βγεί όλο το κρασί που περιέχουν.

Το πάτωμα του «τζυάθους» έχει μια ελαφριά κλίση, με τρύπα στο χαμηλότερο σημείο του, από την οποία τρέχει το κρασί δια μέσου χολετρωτού πήλινου αυλακιού στο πιθάρι που είναι μισοχωμένο στο πάτωμα και ονομάζεται «ποδόσιην»

Η λειτουργία του πιεστηρίου βασίζεται στο σύστημα μοχλού δευτέρου είδους. Αποτελείται από το «Μουκλό» (Μοχλός) – είναι δυο μεγάλα κεντρικά ξύλινα δοκάρια το ένα πάνω στο άλλο. Το ένα περνώντας δια μέσου των «διστύλλων» (οδηγών) του τζυάθους εισχωρεί στη «ριζομουκλιά» (υποδοχή) στο πίσω μέρος του τοίχου του Ληνού, που είναι και το πίσω μέρος του «τζυάθους». Πάνω στα τοποθετημένα τσίπουρα και κάτω από τα ανυψωμένα δοκάρια, μπαίνουν επίπεδα σανίδια και πάνω τους σταυρωτά τα «μερκαρά» (μικροί πόντοι). Πάνω τους τοποθετείται ο «μούσκος» (μικρός τάκκος), που χρησιμέυει σαν υπομόχλιο για την πίεση των τσίπουρων.

Στο άλλο άκρο σε ελικοειδή υποδοχή του «μούκλου» (μοχλός) περιστρέφεται κάθετο αδράχτι (κοχλίας) στερεωμένο στο κάτω μέρος σε βαρετό ογκόλιθο κυλινδρικού σχήματος με διάμετρο ενός μέτρου και ύψος 0.75 μέτρου.

Δύο ή και περισσότερα άτομα περιστρέφουν το αδράχτι, με τη βοήθεια κονταριού που βρίσκεται στη βάση του αδραχτίου, οπότε ο μούκλος αρχίζει να κατεβαίνει με αποτέλεσμα να πιέζει τα τσίπουρα. Η πίεση αυξάνεται όσο συνεχίζεται η περιστροφή κατά την αντίθετη φορά των δεικτών του ρολογιού. Ο ογκόλιθος ανυψώνεται σταδιακά και παραμένει αιωρούμενος περίπου 0.30 μέτρου πάνω από το πάτωμα. Αφού στραγγιστούν τα τσίπουρα ο όγκος τους ελαττώνεται, οπόταν ο μοχλός με το βάρος του ογκόλιθου κατεβαίνει μέχρι το πάτωμα.
Η αποπίεση των στέμφυλων γίνεται με αντίστροφη περιστροφή του αδραχτιού δηλαδή κατά τη φορά των δειχτών του ρολογιού.

Στο μεταξύ το κρασί που τρέχει στο «ποδόσιην» που είναι το πιθάρι, μεταγγίζεται σε άλλα αδειανά πιθάρια για φύλαξη, ενώ τα αποστραγγισμένα τσίπουρα, που λέγονται ζίβανα, χρησιμοποιούνται για απόσταξη ζιβανίας.

Ο Μεσαιωνικός Ληνός Ομόδους έχει κηρυχθεί σε Αρχαίο Μνημείο και αποτελεί ιδιοκτησία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, έχει επισκευασθεί με δωρεάν του Ιδρύματος Γεωργίου και Θέλμας Παρασκευαϊδη και δαπάνη της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο Ληνός αυτός θα διατηρείται μέσα στα πλαίσια της πολιτικής για διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς .

Επιμέλεια κειμένων: Παναγιώτης Σωκράτους 
Γραμματέας εκκλησιαστικής επιτροπής

Πλατεία

Το πραγματικό Όμοδος θα το γνωρίσει κανείς όχι μόνο όταν χωθεί μέσα στα στενά γραφικά δρομάκια του, αλλά και όταν περπατήσει μέσα στην μεγάλη γραφική πλατεία του χωριού.

Η πλατεία είναι και η κατάληξη της περιδιάβασης των ντόπιων και ξένων τουριστών. Σ ’αυτή συναντά κανείς όχι μόνο τα παραδοσιακά καφενεία, αλλά και πολλά καταστήματα ενθυμημάτων, κέντρα αναψυχής και μικρές ταβερνούλες για ένα ποτό ή ακόμα κι ένα απολαυστικό γεύμα. Το αυξημένο σήμερα ενδιαφέρον των ξένων για το Όμοδος ,βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτή την γραφικότητα και την γνησιότητα του παραδοσιακού χαρακτήρα, στοιχεία που επιζητούν και επιδιώκουν οι ξένοι, σε κάθε τόπο που επισκέπτονται.

Η πλατεία του Ομόδους που είναι ίσως η μεγαλύτερη στην Κύπρο, χρονολογείται από το 1910, είναι πολύ γραφική έκτασης 3000 τ. μ. κατασκευασμένη με λιθόστρωτο. Μέχρι το 1968 ήταν λιθόστρωτη όπως και όλα τα άλλα δρομάκια του χωριού. Όμως δυστυχώς αυτή η ομορφιά καλύφθηκε απερίσκεπτα με άσφαλτο. Όμως και πάλιν γύρω στο 1987, ο άσφαλτος αφαιρέθηκε και έγινε η κατάλληλη διαμόρφωσή της, όπως ήταν και παλιότερα.

Είναι ίσως μοναδική, προβάλλοντας τόσο το Όμοδος όσον και την Κύπρο, στο εξωτερικό.

Περιτριγυρισμένη όχι μόνο από όμορφα παραδοσιακά σπίτια με τα μπαλκόνια τους, αλλά και πλαισιωμένη από περίφημα δέντρα συκαμινιάς, μπροστά στο μεγαλόπρεπο και Ιστορικό Μοναστήρι του Σταυρού, ενώνει τους ανθρώπους του καθημερινού καμάτου. Εδώ ζει ο κόσμος τις χαρές, τις λύπες, τα προβλήματα της πάλης, τις προσδοκίες και την αισιοδοξία για το μέλλον.

Στους φιλόξενους και εξυπηρετικούς καφενέδες, θα δεις ακόμα τους Ομοδίτες να περνούν τις ώρες τους παίζοντας όχι μόνο τα παραδοσιακά παιχνίδια (τάβλι, πρέφα, πιλότα και τόσα άλλα), αλλά ακόμα και πρίτζ και σκάκι.

Στα περιποιητικά εστιατόρια απολαμβάνει κανείς καλοφτιαγμένα φαγητά και γλυκό ποτό κρασί.

Όλα αυτά τα θέλγητρα της πλατείας μαζί με το ευχάριστο κλίμα, προσφέρουν ένα θέαμα και μια ξεκούραση μοναδική στον επισκέπτη.

Πριν λίγες δεκαετίες, στην πλατεία υπήρχε ακόμα μεγάλο καμίνι, όπου ψήνονταν τα πιθάρια και άλλα πήλινα αντικείμενα, που έφερναν γι’ αυτό το σκοπό οι κατασκευαστές τους, μιας και το Όμοδος σαν κέντρο των Κρασοχωριών, ήταν μεγάλος καταναλωτής.
Είχε ακόμα η πλατεία κάπου στο κέντρο της μία πελώρια καλοφτιαγμένη βρύση, καθώς και μύλο, όπου άλεθαν το σιτάρι. Όνειρο των Ομοδιτών είναι να τα ξαναφτιάξουν, για να ξαναποκτήσει πλήρως την παλιά και μοναδική γραφικότητά της, η πλατεία.

Η πλατεία είναι η καρδιά του Ομόδους. Εδώ ο τουρισμός και η ζωή των ντόπιων και των ξένων, μετουσιώνονται στην πιο ουσιαστική μορφή τους. Εδώ έστηναν, στήνουν και θα εξακολουθήσουν να στήνουν, χορούς και γλέντια κάτω από τους ήχους του βιολιού και του λαγούτου, μέχρι τις πρωινές ώρες.

Σήμερα, πολλά ντόπια και ξένα τουριστικά γραφεία διοργανώνουν κατά διαστήματα κάθε χρόνο, γιορταστικές εκδηλώσεις όπως και οι Ομοδίτες, καθώς επίσης συνέδρια, συμπόσια, συνεστιάσεις, παραγωγή διαφημιστικών ταινιών κ. α .

Όμως, ακριβώς σ’ αυτήν την πλατεία μέσα, στα πλαίσια της διατήρησης της πλούσιας λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, παράδοσης και της αναζωογόνησης του Ομόδους, ξαναζωντανεύουν πολλά πασχαλινά και άλλα έθιμα, όπως το άναμμα του Κούζαλου, τα τραγούδια του θρήνου της Παναγίας και της Λαμπρής τους γάμους, κ. α.

Κοπιάστε να θαυμάσετε και να απολαύσετε την απέραντη πλατεία του Ομόδους.

Επιμέλεια κειμένων: Παναγιώτης Σωκράτους
Γραμματέας εκκλησιαστικής επιτροπής

Κρησφύγετο

Η προσφορά του Ομόδους στους απελευθερωτικούς αγώνες του έθνους, ήταν πλούσια, σημαντική και έμπρακτη. Άνθρωποι θαρραλέοι και δυναμικοί, ήταν αδύνατο να κρατηθούν μακριά από τον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-1959. Από την αρχή μέχρι το τέλος, πάρα πολλοί Ομοδίτες συνδέθηκαν και βοήθησαν με κάθε δυνατό τρόπο την οργάνωση ΕΟΚΑ. Αρκετές είναι οι περιπτώσεις αγωνιστών κατοίκων του χωριού που συνελήφθηκαν και βασανίστηκαν από τους Άγγλους και αρκετοί είναι εκείνοι που κλείστηκαν σε κρατητήρια.

Πολλοί καταζητούμενοι αγωνιστές από διάφορα μέρη της Κύπρου, πέρασαν ή έμειναν για μικρά ή μεγάλα χρονικά διαστήματα στο Όμοδος. Ανάμεσα τους και ο Γρηγόρης Αυξεντίου. Αποτέλεσμα της πλούσιας δραστηριότητας των αγωνιστών του Ομόδους, οι οποίοι εμπνεόμενοι από ευγενικές και ψηλές ιδέες, κοινές σε όλα τα ελεύθερα έθνη, ήταν η κατασκευή του κρησφύγετου, που έγινε στην οικία του Άριστου και της Μαρούλλας Θεοδώρου από το Όμοδος, κατόπιν οδηγίες του Γρηγόρη Αυξεντίου. Έτσι τον Οκτώβριο του 1956 άρχισε η κατασκευή του, με μάστορα τον Χαράλαμπο Σταύρου από το Όμοδος με την βοήθεια στενών συγγενών του ιδιοκτήτη και τους γιούς του πεθερού του Αντωνίου Γ. Βουνιώτη , τον Γιώργο Αντωνίου και τον Ανδρέα Αντωνίου από το Όμοδος και από την ομάδα του Ομόδους, τον αγωνιστή Μιχάλη Αργυρού. Η κατασκευή ήταν τέτοια, που ήταν πολύ δύσκολη περίπτωση εκ των προτέρων να το ανακαλύψει κανείς.

H είσοδος ήταν από το τζάκι και ξύλινη σκάλα μετά από απόσυρση της πλάκας, οδηγούσε στο υπόγειο δωμάτιο, το κρησφύγετο. Ο αερισμός γινόταν μέσω τρυπών που είχαν οι γυψοσανίδες.

Το κρησφύγετο των ανταρτών της ομάδας του Νίκου Σπανού, ήταν σκαμμένο κάτω από ένα δωμάτιο που χρησιμοποιείτο και σαν κουζίνα. Ήταν ευρύχωρο
με κάποια άνεση σε σύγκριση με τα άλλα που ήταν κτισμένα στις ορεινές περιοχές. Οι αντάρτες από την άλλη, τις περισσότερες ώρες έμεναν μέσα στο σπίτι της Μαρούλλας, παρά στο κρησφύγετο.

Όμως το πρωινό της 21 Ιανουαρίου 1957,δυνάμεις ασφαλείας κατόπιν πληροφοριών, προδοσίας από ξένους περιέζωσαν το χωριό Όμοδος. Ο αστυνομικός επιθεωρητής Μπάρλοου μαζί με τον λοχία Στιούαρτ, μετέβηκαν στο σπίτι όπου ήταν το κρησφύγετο και κτύπησαν την πόρτα. Όταν μπήκαν μέσα ερεύνησαν την κατοικία. Μέσα ήταν η Μαρούλλα, η αδελφή της Ελένη, η μητέρα της Φιγούρα και τα δίδυμα μικρά παιδιά της Μαρούλλας. Η ατμόσφαιρα γύρω ήταν ήρεμη. Σ’ ένα από τα δωμάτια που χρησιμοποιείτο σαν μαγειρείο ευρίσκετο μια ΄΄τσιμινιά΄΄ (τζάκι) στο οποίο έκαιαν ξύλα.

Παρόλο που ήταν προδομένο, εντούτοις οι Αγγλικές δυνάμεις δυσκολεύτηκαν να ανακαλύψουν την είσοδο. Μετά πάροδο δύο ωρών αφού έφεραν τον προδότη μασκοφορημένο επί τόπου, τους έδειξε με το χέρι του την είσοδο.
Ο αστυνομικός επιθεωρητής μετατόπισε μία πλάκα, πίσω από την οποία φάνηκε η είσοδος μίας τρύπας, καθώς και μίας ξύλινης σκάλας, που οδηγούσε σ’ ένα υπόγειο δωμάτιο. Αμέσως ο επικεφαλής αξιωματικός κάλεσε όσους βρίσκονταν μέσα στο κρησφύγετο να βγουν έξω. Κάποιοι από μέσα φώναξαν: «Μην πυροβολείτε». Στη συνέχεια εξήλθαν από το κρησφύγετο και παραδόθηκαν. Δεν είχαν άλλη εκλογή.

Οι συλληφθέντες ήταν :

  • Σάββας Στυλιανού Κουλλαρής, 54 χρόνων, εργάτης από τον Άγιο Θεόδωρο.
  • Γεώργιος Παλαιολόγου, υπάλληλος στην Λευκωσία.
  • Κυριάκος Κόκκινος, 23 χρόνων, από το Παλαιχώρι.
  • Νίκος Σπανός, 22 χρόνων, φοιτητής.
  • Ιωάννης Επαμεινώνδας, 24 χρόνων, υπάλληλος, από τον Πεδουλά.
  • Γιώργος Λοϊζίδης, 32 χρόνων από τα Xαντριά, σιδηρουργός, που ακολούθως προσχώρησε στους Άγγλους.
  • Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, υπάλληλος, από το Παλαιχώρι
  • Αντώνης Κυριάκου, 20 χρόνων, από την Λύση
  • Άριστος Θεοδώρου, 25 χρόνων, ξυλουργός από το Όμοδος , ιδιοκτήτης του Κρησφυγέτου.
  • Δύο από αυτούς, ο Γιωρκάτζης και ο Σπανός, είχαν επικηρυχθεί αντί του ποσού των £5.000.

Μετά από έρευνα βρήκαν μέσα στο Κρησφύγετο, ένα αυτόματο τύπου μπρέν, τρία αυτόματα θόμπσον, ένα αυτόματο τύπου Σμαϊσερ, ένα όπλο ένφιλτ, τρία περίστροφα, τρεις φυσιγγιοθήκες, 700 σφαίρες και 3 χειροβομβίδες.

Η υπόθεση εξεδικάσθηκε υπό του ειδικού δικαστού Κ. Σάιρονελ Τζών. Οι συλληφθέντες στην δίκη αυτοπροσωπείθηκαν από τους δικηγόρους Στέλιο Πυλίδη, Αντώνη Ιντιάνου και Λεύκιο Κληρίδη. Οι οκτώ κατηγορήθηκαν για κατοχή όπλων, χειροβομβίδων και πυρομαχικών, τα οποία βρέθηκαν εντός του Κρησφυγέτου, κατά την ημέρα της σύλληψης τους. Ο ιδιοκτήτης της οικίας Α. Θεοδώρου, όπου υπήρχε το Κρησφύγετο, κατηγορήθηκε ότι παρείχε σε αυτούς άσυλο και ότι τους επέτρεψε να κατασκευάσουν Κρησφύγετο εντός της οικίας του.
Ο δικαστής Τζών εκδίδοντας την απόφασή του, καταδίκασε τους οκτώ σε ισόβια δεσμά και τον ιδιοκτήτη σε 10 χρόνια φυλάκιση.
Μετά την σύλληψη τους, μετέφεραν όλα τα έπιπλα και τα άλλα αντικείμενα της οικίας μακριά και προέβηκαν σε ανατίναξη του Κρησφυγέτου και της κατοικίας.

Επιμέλεια κειμένων: Παναγιώτης Σωκράτους
Γραμματέας εκκλησιαστικής επιτροπής

© Copyright 2018 - Κοινοτικό Συμβούλιο Όμοδους / Designed & Developed by NETinfo Plc